Hoe ontstaan revoluties?

in: Kijk Special Revolutie! (juni 2017)

Het broeit, in de wereld. Miljoenen mensen worden onderdrukt door corrupte machthebbers. Velen van hen zijn boos. Maar dat betekent niet dat er overal revoluties zijn. Wanneer is een land rijp voor revolutie? Hoe onstaan revoluties?

Blader terug: De social-mediarevolutie van Ou…
Blader verder: De 'pastor van Bagdad' is voor …
Terug naar overzicht
Gebruikte Tags: ,
11 x bekeken
These icons link to social bookmarking sites where readers can share and discover new web pages.
  • Facebook
  • Twitter

De Amerikaanse historicus Jack Goldstone is revolutie-expert, verbonden aan verschillende universiteiten en instituten in Amerika, Rusland en China. Hij heeft honderden revoluties onderzocht, van een massale opstand tegen de farao in de 21e eeuw voor Christus, tot de Arabische lente van vijf jaar geleden. Goldstone ziet een algemeen patroon. Hij legt uit waarom revoluties ontstaan.

 

U beschrijft hoe Caesar met zijn aanhang de Romeinse republiek afschafte, hoe de Fransen de Bastille bestormden en hoe Mubarak in Egypte werd afgezet. Kunnen we dit soort gebeurtenissen wel vergelijken?

Deze gebeurtenissen verliepen op verschillende manieren. Maar ze behoorden allemaal tot één familie, de familie van revoluties. De structuur is in grote lijnen wel degelijk hetzelfde. Ik heb het niet over een opstand of staatsgreep, maar over een revolutie. Dat is echt een massale mobilisatie om de regering omver te werpen. En dat moet gebeuren in naam van een ideologie, gedreven door de strijd tegen onrecht, gericht op nieuwe politieke instellingen.

 

U schrijft dat er wel één fundamenteel verschil is tussen de revoluties van de Oudheid en de revoluties van nu. Er is iets cruciaals veranderd. Kunt u dat uitleggen?

Tot aan de moderne tijd, ongeveer de achttiende eeuw, was het doel van revoluties vooral het rechtzetten van onrecht. Men wilde terug naar een geïdealiseerde oude tijd. Het woord revolutie betekende oorspronkelijk herstel, terugkeer. Maar in de moderne tijd begon men te geloven in een betere wereld, in vooruitgang. Dat was het gevolg van de Verlichting. Revolutionairen wilden een totale doorbraak, en grepen daarvoor niet meer terug op tradities en bestaande autoriteiten. Integendeel, die wilden ze juist vernietigen. Dat was iets nieuws.

 

Wat ziet u als de eerste moderne revolutie?

De Franse revolutie van 1789. Dit was de eerste poging in de wereldgeschiedenis om de oude orde, gevestigd op traditie en religie, volledig te vernietigen, en te vervangen door een op de rede gebaseerde nieuwe orde. Maar voortekenen van deze vorm van revolutie kunnen we al zien in de Amerikaanse Revolutie, die in 1776 uitbrak tegen de Engelsen. En er zijn zelfs al moderne aspecten te zien in de zestiende eeuw, in de protestantse opstanden tegen katholiek gezag, in de Nederlanden en in Engeland.

 

Maar vanaf 1789 was de Franse revolutie de grote inspiratiebron voor revolutionairen?

Ja, dat was wel het dominante idee. In de vele revoluties in 1830 en 1848, maar ook in de communistische revolutiegolf eind 19e en begin 20e eeuw. Voortaan stond een totale omkering van de orde centraal, het oude moest worden vernietigd. Al zien we recentelijk toch wel weer iets nieuws ontstaan. Vooral bij de revoluties tegen een koloniale overheerser, in de 20e eeuw, zie je dat mensen zich juist wél op bepaalde tradities willen baseren. Ze beroepen zich juist op hun nationale identiteit, tegenover een kolonisator die ze zien als indringer. Ik denk aan de opstand van Gandhi tegen het Britse Rijk, of aan de boerenrevoluties in Nicaragua en El Salvador.

 

Is armoede en uitbuiting uiteindelijk de oorzaak van revolutie?

Nee, integendeel! Dat is een bekende misvatting. Anders zouden er veel meer revoluties plaatsvinden. Revoluties ontstaan juist vaker in middeninkomenslanden. Arme mensen kunnen niet op tegen de macht van de staat en het leger. Dat kan alleen als grote groepen binnen de elites, waaronder het leger zelf, besluiten om in opstand te komen. Meestal zijn het de elites die als eerste in opstand komen, die de massa oproepen om ook de straat op te gaan.

 

Wanneer vinden elites de situatie dan zo erg dat ze hun leven ervoor wagen?

Je moet je allereerst afvragen waarom ze het, ook al is er onrecht, meestal niet doen. Dat komt doordat de bestaande orde een bepaald evenwicht is, tussen allerlei belangengroepen. Er zijn in een land altijd verschillende concurrerende sociale groepen, van officieren, boeren, ambtenaren, arbeiders, boeren, geestelijken, enzovoorts. Die hebben een bepaalde verhouding met elkaar. Zolang het redelijk voorspelbaar is wat je kunt verwachten in die orde, ontstaat er geen opstand. Het is veerkrachtig genoeg om onvrede op te vangen. Het evenwicht wordt pas instabiel wanneer verhoudingen werkelijk worden ontwricht. Er moet een brede woede ontstaan bij verschillende groepen, die elkaar bovendien vinden in een bepaalde ideologie. Ook de internationale verhoudingen moeten meewerken. Pas als aan al deze voorwaarden is voldaan, wordt het evenwicht in een land instabiel.

 

Kunt u aanwijzen wat dan uiteindelijk de oorzaken zijn van die scheefgroei?

Dat kunnen economische veranderingen zijn, bevolkingsgroei, oorlogen, technologische veranderingen, religieuze veranderingen, of de groeiende macht van een dictator. Deze oorzaken kunnen een wig drijven tussen bepaalde groepen. Of tussen de regering en bepaalde groepen, wanneer de regering bijvoorbeeld door financiële problemen de belasting moet verhogen of landbezit moet hervormen. Eén ontevreden groep leidt slechts tot opstand, dat is nog geen revolutie. Als dat het leger is, kan dat leiden tot een staatsgreep, maar ook dat is geen revolutie. Pas wanneer meer dan twee groepen vinden dat de status quo niet meer goed is, en wanneer ze erin slagen om samen te werken, dan pas wordt een revolutie mogelijk.

 

Verder lezen? Dat kan door de special te bestellen!

Geen reacties





(optioneel veld)
(optioneel veld)
Beantwoord de vraag om te bewijzen dat je geen robot bent die viagra verkoopt.

Reactiemoderatie staat aan op deze site. Dit betekent dat je reactie niet zichtbaar zal zijn, tot deze is goedgekeurd door een beheerder.

Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.


Blader terug: De social-mediarevolutie van Oudheid tot nu
Blader verder: De 'pastor van Bagdad' is voor niemand bang
Terug naar frankmulder.info